محدودیت‌ها و فیلترینگ اطلاعات در دیکتاتوری‌ها

حکومت‌های دیکتاتوری از محدودیت‌ها و فیلترینگ اطلاعات به عنوان ابزارهای اصلی برای حفظ قدرت و کنترل جامعه استفاده می‌کنند. این اقدامات شامل محدودیت دسترسی به اطلاعات از طریق رسانه‌ها، اینترنت، کتب و مطبوعات است و اغلب به تضعیف آگاهی عمومی، تقویت قدرت حکومت، افزایش سطح ترس و هراس، و تضعیف ارتباطات بین‌المللی منجر می‌شود. مقابله با این پدیده نیازمند روش‌هایی برای ترویج آگاهی، آزادی بیان، اندیشه مستقل، و حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های مدنی است. برای مقابله با این مشکلات، جوامع باید به ارتقاء سطح آگاهی افراد پرداخته و برنامه‌هایی را برای ترویج آزادی بیان و افکار مستقل ارائه دهند. از سوی دیگر، توسعه فضای مجازی مستقل، بدون محدودیت‌های دولتی، به عنوان یک فضای امن برای تبادل اطلاعات و اندیشه‌ها، اهمیت زیادی دارد.

روش‌های محدودیت و فیلترینگ اطلاعات

 

۱-۱

محدودیت دسترسی به رسانه‌ها

در حکومت‌های دیکتاتوری، رسانه‌های خبری، تلویزیون، رادیو و اینترنت تحت نظارت و کنترل شدید دولت قرار می‌گیرند. برخی از حکومت‌ها با در اختیار داشتن رسانه‌های بزرگ، پروپاگاندای خود را تقویت می‌کنند. این امر باعث می‌شود که اطلاعاتی که به مردم ارائه می‌شود، تحت تأثیر و تحریف دولت قرار گیرد و تصوراتی نادرست از واقعیت شکل گیرد. علاوه بر این، هرگونه بحران یا انتقاد نسبت به حاکمیت و حکمرانی به سرعت توسط این رسانه‌ها سرکوب می‌شود تا از شناخت عمومی علیه حکومت جلوگیری شود و ارتباطات مستقل و معتبر محدود گردد.

کره شمالی یکی از کشورهایی است که با سیاست‌ها و رویه‌های خاصی در حوزه رسانه‌ای مواجه است. در این کشور، رسانه‌ها به طور کامل تحت کنترل حکومت قرار دارند و تنها محتوایی که با تأیید رژیم منتشر می‌شود، به دست مردم می‌رسد. این مسئله باعث می‌شود که اطلاعات بین‌المللی نیز به‌گونه‌ای تحریف شود که منافع و سیاست‌های حکومت تقویت یابد. تلاش برای کنترل جریان اطلاعات و جلوگیری از انتشار محتوای منفی و نقدی به رژیم، از جمله اقداماتی است که این حکومت برای حفظ قدرت و کنترل بر جامعه خود انجام می‌دهد.

چین: دولت چین از طریق فایروال بزرگ (Great Firewall) دسترسی به بسیاری از وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی خارجی را مسدود کرده است. این اقدام تاثیر بسیاری بر آزادی اطلاعات در این کشور داشته و شرکت‌های فناوری داخلی را مجبور به همکاری در سانسور محتوا کرده است. بنابراین، کاربران اینترنت در چین نسبت به دسترسی به اطلاعات بیرونی محدود شده‌اند و از امکان بهره‌مندی از تمامی منابع و اطلاعات جهانی بی‌ارتباط با جهان خارجی هستند.

ایران: در ایران، رسانه‌های ملی مانند صدا و سیما تحت کنترل دولت هستند و محتوای منتشرشده باید با سیاست‌های حکومت هماهنگ باشد. مطبوعات مستقل و رسانه‌های دیجیتالی بارها با محدودیت‌ها و توقیف مواجه شده‌اند. این محدودیت‌ها اغلب به انتشار مطالبی که با دیدگاه‌های دولت مغایرت داشته باشند، مربوط می‌شود. علاوه بر این، روزنامه‌نگاران و رسانه‌های فعال در فضای مجازی نیز اغلب با اعتراضات و سرکوب مواجه می‌شوند، که منجر به ایجاد چالش‌هایی برای آزادی بیان و انتشار اطلاعات در این کشور می‌شود. گرچه این محدودیت‌ها و مسائل قانونی برای رسانه‌های ایرانی وجود دارد، اما فعالیت‌های آن‌ها همچنان تحت نظارت و کنترل سخت‌گیرانه قرار دارد، که موجب محدودیت زیادی برای انتقال آزاد اطلاعات به جامعه می‌شود.

 

۱-۲
فیلترینگ اینترنت

در بسیاری از حکومت‌های دیکتاتوری، فیلترینگ اینترنت به‌صورت گسترده اعمال می‌شود. محتوایی که نامطلوب تلقی می‌شود از دسترس عموم خارج می‌گردد. این روش‌های سانسور و محدود کردن دسترسی به اطلاعات باعث می‌شود که افراد نتوانند به آزادی اطلاعاتی و دسترسی به نقد و انتقاد از حکومت‌ها دسترسی پیدا کنند. این اقدامات به شدت مخالف حقوق بشر هستند و منجر به ایجاد یک محیط مطلوب برای رشد و توسعه کم‌ترین نوع اندیشه و نظریه می‌شود.

روسیه به عنوان یکی از کشورهایی با رژیم قانونی سنگین و کنترل‌های سیاسی فراوان شناخته می‌شود. قانون «اینترنت حاکم» نه تنها به دولت اجازه می‌دهد که محتوای مخالف با سیاست‌های خود را حذف یا فیلتر کند، بلکه در مواقع بحرانی، قطع اینترنت بین‌المللی را هم امکان‌پذیر ساخته است. این تدابیر نشان از اهمیت و تأثیر قوانین سانسور اینترنت در روسیه دارد که در راستای حفظ امنیت و پایداری این کشور اتخاذ شده‌اند.

عربستان سعودی به عنوان یکی از کشورهای پیشتاز در توسعه فناوری‌های نظارتی، به طور گسترده از دستگاه‌های نظارتی و ردیابی برای کنترل و نظارت بر فعالیت‌های آنلاین شهروندان استفاده می‌کند. این کشور با اعمال دسترسی محدود به ابزارهای رمزنگاری، تحت نظر قرارگیری کاربران در شبکه‌های اجتماعی و محدودیت‌های سخت در دسترسی به مطالب آنلاین، تلاش می‌کند تا فضای اینترنت را طبق سیاست‌های خود کنترل و مدیریت کند.

ایران: در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و انقلاب «زن، زندگی، آزادی»، حکومت ایران با قطع اینترنت و محدودیت پیام‌رسان‌ها، سعی در سرکوب اعتراضات داشت. این تدابیر سرکوبگرانه، منجر به انزوای اطلاعاتی و عدم ارتباط میان افراد و همچنین بازداشت‌های گسترده‌ای شد. عدم امکان دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، موجب شد که صدای اعتراض کنندگان کاهش یابد و اینترنت به عنوان یک ابزار بسیار مهم برای انتقال صدا و سیمای مردم به دور از دسترس قرار گیرد.

۱-۳
نظارت بر فعالیت‌های آنلاین

نظارت بر فعالیت‌های آنلاین شهروندان یکی دیگر از ابزارهای حکومت‌های دیکتاتوری است، زیرا این اقدام می‌تواند به تضییق بر حقوق شهروندان و محدود کردن آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات منجر شود. این نوع نظارت غیرقانونی و نابرابر، اصول اساسی حقوق بشر را نقض می‌کند و باعث افزایش احساس ترس و ناامنی در جامعه می‌شود. بنابراین، اهمیت حفظ حریم خصوصی و آزادی فردی در فضای آنلاین برای حفظ دموکراسی و ارتقای سطح زندگی شهروندان بیش از پیش مورد تأکید قرار گرفته است.

ایران یکی از کشورهایی است که حکومت آن به طور فزاینده‌ای از تکنولوژی بهره می‌برد تا فعالیت‌های آنلاین شهروندان خود را نظارت کند. این نظارت که گاهی حتی به طور قانونی پیگیری قضایی را همراه می‌شود، باعث ایجاد محدودیت‌های زیادی برای آزادی بیان و انتشار نظرات شده است. در عین حال، فعالان آنلاین در ایران همچنان به مبارزه برای حفظ آزادی بیان ادامه می‌دهند و می‌کوشند تا با شرایط سخت موجود، انتقادات خود را ارائه کنند و به انتشار واقعیت‌ها پرداخته و از حق آزادی بیان خود استفاده کنند.

ترکیه: پس از کودتای نافرجام ۲۰۱۶، ده‌ها روزنامه و رسانه مستقل تعطیل شدند و صدها روزنامه‌نگار و فعال دستگیر شدند. این اقدامات منجر به محدودیت شدید در آزادی رسانه‌ای شد و فضای رسانه‌ای در ترکیه به شدت تحت تاثیر قرار گرفت. از آن زمان تاکنون، همچنان مکمل‌های رسانه‌ای مستقل و دسترسی آزاد به اطلاعات در ترکیه تحت فشار بسیاری قرار دارند و روزنامه‌ها و رسانه‌های مستقل با محدودیت‌هایی روبرو هستند.

۱-۴
مسدود کردن سرویس‌های ارتباطی و محدود کردن ابزارهای رمزنگاری

حکومت‌ها برای محدود کردن ارتباطات مستقل شهروندان، سرویس‌های ارتباطی محبوب را مسدود و ابزارهای رمزنگاری را محدود می‌کنند. علاوه بر این، آن‌ها ممکن است به تلاش‌های شهروندان برای دسترسی به اطلاعات وب یا استفاده از شبکه‌های اجتماعی نیز محدودیت اعمال کنند. این اقدامات می‌تواند به محدودیت آزادی ارتباطی و اطلاعاتی شهروندان منجر شود و تاثیر مستقیمی بر حقوق بشر داشته باشد.

محدودیت ابزارهای رمزنگاری می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر جامعه و فضای اینترنتی داشته باشد. این تدابیر ممکن است باعث ناامنی اطلاعات شخصی و حریم خصوصی افراد شود و توسعه فضایی آزاد برای تبادل اطلاعات و ارتباطات را محدود کند. علاوه بر این، ممکن است موجب به وجود آمدن زمینه‌هایی برای نفوذ و کنترل غیرقانونی دولت یا سازمان‌های غیرقانونی گردد که مخاطبان از اطلاعات آن‌ها محافظت نمی‌شوند. از سوی دیگر، ابزارهای رمزنگاری برای حفاظت از امنیت فردی و سازمانی استفاده می‌شود و ممکن است محدودیت آن‌ها منجر به آسیب‌های امنیتی و نقض حقوق مردم شود.

۱-۵
محدودیت دسترسی به کتب و مطبوعات

حکومت‌های دیکتاتوری، علاوه بر محدود کردن دسترسی به رسانه‌ها، به طور گسترده‌ای نیز سعی در کنترل و نظارت بر انتشار کتب و مطبوعات دارند. تصویر کلی ایدئولوژی حاکم را ترویج می‌دهند و از این رو، هرگونه متن یا محتوایی که تضاد با این ایدئولوژی دارد، ممنوع و محدود می‌شود. این اقدام به منظور حفظ قدرت و کنترل بر جامعه است و تنها دیدگاه حاکم را ترویج می‌دهد.

ایران: در سال ۱۳۷۹، تعدادی از مطبوعات اصلاح‌طلب به‌طور گروهی توقیف شدند. علی خامنه‌ای در این باره اظهار داشت که مطبوعاتی که با ایدئولوژی حکومت در تضاد هستند، به‌عنوان «پایگاه‌های دشمن» عمل می‌کنند. این توقیف‌ها باعث بروز انتقادات زیادی در داخل و خارج از کشور شد و به طور گسترده‌ای مورد انتقاد قرار گرفت. اصلاح‌طلبان و هواداران آنان اعتراضات خود را بیان کردند و برخی از فعالان حقوق بشر نیز این توقیف‌ها را محکوم کردند، اظهار نگرانی کردند و خواستار آزادی رسانه‌های مستقل شدند. این اقدامات باعث افزایش تنش‌ها و اختلافات در جامعه شد و به نوعی اعتراضات مردمی را به همراه داشت. این موضوع به عنوان یکی از ایرادات سیاسی حکومت مورد توجه قرار گرفته و بحث از آن فراتر نرفته است.

تأثیرات محدودیت‌ها و فیلترینگ اطلاعات

 

۲-۱
تضعیف آگاهی عمومی

محدودیت‌ها و فیلترینگ اطلاعات منجر به تضعیف آگاهی عمومی می‌شوند. مردم ممکن است تنها به دیدگاه حکومت دسترسی داشته باشند و از اطلاعات مستقل و صحیح محروم باشند. این امر به ویژه در مناطق غیرشهری که دسترسی به منابع مستقل اطلاعاتی محدودتر است، اثرات مخربی دارد. در این شرایط، افراد ممکن است ناتوان در انتخاب‌ها و تصمیم‌گیری‌های خود باشند و از فرصت‌های مختلف بهره‌مند نشوند. از طرف دیگر، افزایش دانش و اطلاعات در جوامع منجر به توسعه اقتصادی و اجتماعی می‌شود، اما وقتی این امکان از دسترس خارج می‌شود، توسعه جامعه نیز دچار مشکلات شده و رشد پایدار را تجربه نمی‌کند.

۲-۲
تقویت قدرت حکومت

با محدود کردن دسترسی به اطلاعات مستقل، حکومت قدرت خود را تقویت می‌کند. مردم نمی‌توانند به راحتی سخنان و عملکرد حکومت را به چالش بکشند و در نتیجه، انتقادها و اعتراض‌ها سرکوب می‌شوند. این محدودیت می‌تواند منجر به ایجاد فاصله بین حاکمان و مردم شود و از ایجاد یک ارتباط شفاف و موثر جلوگیری کند. همچنین، این موضوع می‌تواند باعث افزایش احساس بی‌اعتمادی مردم نسبت به نظام سیاسی شود و باعث فاصله‌گیری آن‌ها از فرآیندهای سیاسی و اداری کشور خود شود.

۲-۳
افزایش سطح ترس و هراس

محدودیت‌ها ممکن است به محدود شدن فضای فکری و فرهنگی جامعه منجر شده و بر انگیزه افراد برای انتقاد و اعتراض تأثیر گذاشته و باعث افزایش سطح ترس و هراس گردند. از آنجایی که ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها می‌توانند انرژی مثبت را از افراد سلب کرده و آزادی اظهار نظر را به چالش کشانده و باعث انگیزه آن‌ها برای شرکت فعال در امور اجتماعی و سیاسی را کم کنند، ممکن است این اقدامات باعث ایجاد جوی از ترس و سرکوب در جامعه شوند. به علاوه، این اقدامات می‌توانند تأثیرات منفی بر روابط اجتماعی داشته باشند و باعث افزایش احساس عدم امنیت در افراد و افزایش اختلافات جامعه‌ای شوند.

۲-۴
تضعیف ارتباطات بین‌المللی

محدودیت‌ها و فیلترینگ اطلاعات ممکن است منجر به تضعیف ارتباطات بین‌المللی شوند. این اقدامات باعث محدود شدن امکان تبادل اطلاعات و دیدگاه‌ها بین کشورها می‌شوند و به تشدید بحران‌ها و تنش‌های بین‌المللی منجر می‌شوند. از سوی دیگر، این تدابیر ممکن است منجر به ایجاد انزوای فرهنگی و تحریم‌های فرهنگی گردد، که موجب فاصله‌ی بین ملت‌ها و گروه‌های اجتماعی مختلف می‌شود. به علاوه، این تصمیمات ممکن است منجر به نادیده گرفتن نیازها و حقوق انسانی افراد شود و اوضاع اقتصادی و اجتماعی را نیز تحت تاثیر قرار دهند. این مسائل می‌توانند به بروز تضادات بین‌المللی و محدودیت‌های فرهنگی و اقتصادی منجر شود، که نهایتاً آینده‌ی روابط بین‌المللی را تهدید کرده و استقرار صلح و ثبات جهانی را به خطر بیندازد.

روش‌های مقابله با محدودیت‌ها و فیلترینگ

  

۳-۱
ابزارها و فناوری‌های دور زدن فیلترینگ

شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN) ابزارهای مفیدی هستند که به کاربران این امکان را می‌دهند تا از طریق سرورهای خارجی به اینترنت متصل شوند و هویت خود را مخفی کنند. با استفاده از VPNها، اطلاعات ارسالی و دریافتی شما رمزگذاری می‌شود و این به شما امکان می‌دهد تا به‌صورت ناشناس در فضای مجازی حرکت کنید. علاوه بر این، VPNها می‌توانند به‌صورت مؤثری برای دور زدن فیلترینگ اینترنت و دسترسی به منابعی که ممکن است محدود شده باشند، مفید باشند. با فعال کردن یک VPN، می‌توانید از فضای اینترنت بدون هیچگونه محدودیتی لذت ببرید و به‌صورت امن‌تری ارتباط برقرار کنید.

تور (Tor) یک شبکه پیچیده است که با استفاده از رمزنگاری و پنهان‌سازی، آدرس IP کاربران را مخفی می‌کند و به افراد امکان می‌دهد تا به راحتی به محتوای فیلترشده یا مسدودشده دسترسی پیدا کنند. این ابزار با فراهم کردن یک لایه اضافی از حفاظت و حریم خصوصی، یکی از امن‌ترین و مطمئن‌ترین روش‌ها برای مرور اینترنت به‌صورت ناشناس است. با تمرکز بر روی حفظ حریم خصوصی و مخفی‌کردن هویت کاربران، تور به عنوان یک ابزار معتبر واقعی برای استفاده از اینترنت بدون دسترسی‌ها و محدودیت‌های زیادی شناخته می‌شود.

پروکسی‌ها و وبسایت‌های آینه: پروکسی‌ها و وبسایت‌های آینه نسخه‌های جایگزین از وبسایت‌های مسدود شده را ارائه می‌دهند و امکان دسترسی به اطلاعات را فراهم می‌کنند.

۳-۲
آموزش و اطلاع‌رسانی

آموزش امنیت دیجیتال برای شهروندان بسیار اهمیت دارد. این آموزش‌ها می‌توانند افراد را در مورد روش‌های مختلف حفظ حریم خصوصی و امنیت در فضای مجازی آگاه کنند. از جمله، استفاده از رمزنگاری برای محافظت از اطلاعات محرمانه، استفاده از شبکه‌های امن برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به اطلاعات، و استفاده از VPNها برای حفاظت از ارتباطات آنلاین. افزایش آگاهی مردم از این موضوع می‌تواند به افزایش مقاومت آن‌ها در برابر نظارت و سانسور کمک کند و از حقوق دیجیتال آن‌ها حمایت نماید.

افزایش آگاهی عمومی از اهمیت برقراری حق اطلاع‌رسانی و آزادی بیان برای همه اقشار جامعه بسیار حیاتی است. این امر نه تنها می‌تواند به ارتقای سطح دانش جامعه کمک کند، بلکه افراد را از مسائل و خطرات محدودیت‌های اطلاعاتی آگاه سازد. به عنوان مثال، بهتر است از طریق کمپین‌های رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی، به مخاطرات فیلترینگ اطلاعات و اهمیت حفظ آزادی بیان پرداخته شود تا افراد بتوانند از این دست‌کاری‌ها ضرر نکشند.

۳-۳
حمایت از رسانه‌های مستقل و آزاد

تأمین مالی و حمایت فنی برای رسانه‌های مستقل در شرایط سخت، امری حیاتی است. این رسانه‌ها برای ادامه فعالیت‌های خود و حفظ استقلال و بی‌طرفی نیازمند حمایت مالی و فنی قوی هستند. برای مثال، ارائه کمک‌های مالی به صورت یک باره یا به صورت منظم و پایدار، می‌تواند به آنها کمک کند تا بتوانند برنامه‌های خود را اجرا کرده و اخبار و اطلاعات را به طور مداوم منتشر کنند. همچنین، حمایت‌های فنی و حقوقی نیز می‌تواند در حل مسائل فنی و حقوقی که ممکن است پیش بیاید، به آنها کمک کند. سازمان‌های بین‌المللی می‌توانند نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند و با ارائه حمایت‌های مالی، فنی، و حقوقی، به رسانه‌های مستقل کمک کرده و آنها را در راه توسعه و پیشرفت حمایت کنند. با این کمک‌ها، این رسانه‌ها می‌توانند بهترین خدمات رسانه‌ای خود را به جامعه ارائه دهند و نقش مهمی در حفظ دموکراسی و ارتقای سطح فرهنگی و اطلاعاتی جامعه ایفا کنند.

ایجاد شبکه‌های خبری جایگزین می‌تواند یک نقش بسیار مهم در تضمین انتشار اخبار و اطلاعات مستقل ایفا کند. این شبکه‌ها می‌توانند به جامعه ارائه دهنده‌های منابع معتبر و متنوع باشند که اخبار و اطلاعات را بدون هر گونه تحریف یا سانسور به مخاطبان ارائه می‌دهند. از طرفی، ایجاد و تقویت این شبکه‌ها می‌تواند به کاهش اثرات پروپاگاندا و محدودیت‌های اطلاعاتی کمک کند، زیرا تنوع و ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان محتوا، امکان ارائه دیدگاه‌ها و اخبار منطقه‌ای و جهانی متفاوت را فراهم می‌کند.

نقش سازمان‌های بین‌المللی

۴-۱
حمایت از حقوق بشر و آزادی بیان

سازمان‌های بین‌المللی، به عنوان نهادهایی با تأثیر گسترده در امور بین‌المللی، در حمایت از حقوق بشر و آزادی بیان نقش بسیار مهمی دارند. به عنوان مثال، این سازمان‌ها می‌توانند اقداماتی چون رصد و گزارش دادن از نقض‌های حقوق بشر در سراسر جهان، ترویج آگاهی و ارتقاء آموزش در زمینه‌های مختلف مرتبط با حقوق بشر و آزادی مطبوعات را به عهده بگیرند. علاوه بر این، سازمان‌های بین‌المللی می‌توانند از طریق همکاری با دیگر سازمان‌های مرتبط و تعامل با دولت‌ها، فشارهای لازم را برای رعایت استانداردها و موازین بین‌المللی اعمال کرده و اقدامات پویایی را برای تضعیف قدرت و اعتبار حکومت‌های سرکوبگر به کار ببندند. به این ترتیب، این اقدامات و همکاری‌ها می‌توانند به تحقق جامعه‌ای پویا و پواسازگارتر کمک کرده و در راستای ایجاد جامعه‌ای عادلانه‌تر و همگرا، گام‌های مهمی بردارند.

۴-۲
وضع قوانین و مقررات بین‌المللی

سازمان‌های بین‌المللی دارای توانمندی بالقوه‌ای برای تأثیرگذاری بر رعایت حقوق بشر و آزادی اطلاعات توسط حکومت‌ها هستند. این سازمان‌ها از طریق تدوین و تصویب قوانین و مقررات بین‌المللی، می‌توانند استانداردهای جهانی را برای حفظ حریم خصوصی فردی تدوین کرده و حکومت‌ها را متعهد به رعایت این استانداردها نمود. علاوه بر این، تضمین آزادی بیان برای همه افراد و فراهم کردن دسترسی آزاد به اطلاعات مختلف از جمله اطلاعات عمومی و دولتی، از دیگر نقاط قوت این سازمان‌ها است. برای این منظور، سازمان‌های بین‌المللی نه تنها ایجاد تفاهم‌نامه‌ها و توافق‌نامه‌های مختلف را ترویج می‌کنند، بلکه از طریق برنامه‌های آموزشی و پژوهشی نیز به بهبود وضعیت حقوق بشر و آزادی اطلاعات در انواع حکومت‌ها کمک می‌کنند.

۴-۳
ترویج همکاری‌های بین‌المللی